Otyłość u kobiet i mężczyzn – jakie różnice mogą mieć znaczenie dla zdrowia?

Czy otyłość rozwija się inaczej u kobiet i mężczyzn?

Otyłość jest chorobą o złożonych przyczynach. Na jej rozwój, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, wpływa wiele wzajemnie powiązanych czynników – m.in. biologicznych, genetycznych, hormonalnych, środowiskowych i związanych ze stylem życia. Znaczenie mogą mieć także sen, stres, przyjmowane leki, inne choroby czy warunki, w których na co dzień żyjemy i pracujemy. Dlatego otyłości nie można sprowadzać wyłącznie do sposobu odżywiania czy poziomu aktywności fizycznej.

Same mechanizmy prowadzące do rozwoju otyłości są u obu płci podobne, ale płeć może wpływać na to, w jaki sposób choroba się rozwija i manifestuje. Znaczenie mają m.in. różnice hormonalne, skład ciała oraz sposób magazynowania tkanki tłuszczowej. U mężczyzn częściej obserwuje się jej gromadzenie w okolicy brzucha, natomiast u kobiet – szczególnie przed menopauzą – większy udział tkanki tłuszczowej podskórnej w okolicy bioder i ud [1, 2, 3].

Różnice te mogą zmieniać się wraz z wiekiem i zmianami hormonalnymi. Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden typowy przebieg otyłości „męskiej” i „kobiecej”. U każdej osoby przyczyny choroby, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, występujące powikłania i potrzeby związane z leczeniem mogą być inne.

Czy otyłość u kobiet i mężczyzn jest diagnozowana inaczej?

Podstawowe kryteria rozpoznawania otyłości u dorosłych są takie same u kobiet i mężczyzn. Jednym z punktów wyjścia jest BMI, czyli wskaźnik obliczany na podstawie masy ciała i wzrostu. Sama wartość BMI nie pokazuje jednak, gdzie gromadzi się tkanka tłuszczowa, dlatego diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na tym wskaźniku.

W diagnostyce lekarz bierze pod uwagę również obwód pasa i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, a także m.in. wyniki badań, ciśnienie tętnicze, występowanie chorób i powikłań związanych z otyłością, przyjmowane leki oraz informacje dotyczące zdrowia i stylu życia. Znaczenie może mieć także wywiad dotyczący zmian masy ciała i wcześniejszych prób jej redukcji.

U kobiet i mężczyzn stosuje się te same progi BMI, natomiast różnią się wartości obwodu pasa wykorzystywane w ocenie otyłości brzusznej. Wynika to m.in. z różnic w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej między płciami. Dlatego osoby o podobnym BMI mogą mieć inny obwód pasa i inny profil ryzyka zdrowotnego. Diagnoza obejmuje więc szerszą ocenę wpływu choroby na zdrowie i ewentualnych powikłań, co pomaga dobrać dalsze postępowanie.

Sprawdź: Pomiar obwodu pasa – jak prawidłowo się mierzyć?

Otyłość brzuszna u mężczyzn – dlaczego ma znaczenie dla zdrowia?

Różnice w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej są związane m.in. z hormonami, genetyką i wiekiem. Przed menopauzą kobiety częściej gromadzą więcej tłuszczu podskórnego w okolicy bioder i ud, natomiast u mężczyzn częstszy jest wzorzec brzuszny. Nie oznacza to, że każdy mężczyzna z otyłością ma otyłość brzuszną ani że u kobiet ona nie występuje.

W przypadku otyłości brzusznej większa ilość tkanki tłuszczowej gromadzi się w okolicy brzucha. Część z niej stanowi tkanka tłuszczowa trzewna, zlokalizowana wokół narządów wewnętrznych. Jej nadmierna ilość ma znaczenie nie tylko ze względu na obwód pasa. Tkanka trzewna jest aktywna metabolicznie i może wpływać m.in. na wzmożenie procesów zapalnych, upośledzenie gospodarki glukozowo-insulinowej oraz lipidowej. Większa ilość tłuszczu trzewnego wiąże się z wyższym ryzykiem zaburzeń metabolicznych i chorób sercowo-naczyniowych [1, 2, 3].

Dlatego obwód pasa może dostarczyć dodatkowej informacji, której nie daje samo BMI. Dwie osoby o podobnym BMI mogą różnić się rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, a tym samym profilem ryzyka zdrowotnego. Pomiar obwodu pasa jest prostym sposobem pośredniej oceny otyłości brzusznej i może być jednym z początkowych i przesiewowych elementów szerszej oceny stanu zdrowia.

BMI, obwód pasa i WHtR – trzy pomiary, które warto znać

Skoro samo BMI nie pokazuje, gdzie gromadzi się tkanka tłuszczowa, w ocenie stanu zdrowia wykorzystuje się również inne pomiary. BMI, obwód pasa i WHtR dostarczają różnych informacji i mogą się wzajemnie uzupełniać.

BMI – wskaźnik masy ciała

Według kryteriów stosowanych przez PTLO u dorosłych BMI:

• poniżej 18,5 kg/m² – niedowaga;
• 18,5-24,9 kg/m² – prawidłowa masa ciała;
• 25,0-29,9 kg/m² – nadwaga;
• 30,0-34,9 kg/m² – otyłość I stopnia;
• 35,0-39,9 kg/m² – otyłość II stopnia;
• ≥40 kg/m² – otyłość III stopnia [5].

Obwód pasa

PTLO wskazuje, że u osób pochodzenia europejskiego obwód pasa ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn świadczy o otyłości brzusznej [5]. Pomiar wykonuje się w połowie odległości między ostatnim wyczuwalnym żebrem a górną krawędzią grzebienia kości biodrowej.

WHtR

Wskaźnik WHtR pokazuje stosunek obwodu pasa do wzrostu. Może uzupełniać wynik BMI i sam obwód pasa, pomagając ocenić rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w odniesieniu do wzrostu. Wynik nie zastępuje diagnozy lekarskiej.

BMI, obwód pasa i WHtR nie opisują całego stanu zdrowia, ale mogą być użytecznymi punktami wyjścia do dalszej oceny. Na ootylosci.pl możesz skorzystać z kalkulatora WHtR i sprawdzić stosunek obwodu pasa do wzrostu.

Sprawdź: Kalkulator WHtR – stosunek obwodu pasa do wzrostu

Czy powikłania otyłości różnią się u kobiet i mężczyzn?

Otyłość może prowadzić do wielu powikłań zdrowotnych zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, m.in. metabolicznych, sercowo-naczyniowych, oddechowych czy dotyczących układu ruchu. Nie oznacza to jednak, że u obu płci ryzyko poszczególnych problemów zdrowotnych zawsze jest takie samo. Różnice w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, gospodarce hormonalnej i innych czynnikach biologicznych mogą wpływać na profil powikłań związanych z otyłością [1, 2].

U mężczyzn jednym z istotnych czynników jest częstsze gromadzenie tkanki tłuszczowej trzewnej. Jej nadmierna ilość wiąże się z zaburzeniami metabolicznymi i większym ryzykiem sercowo-naczyniowym [2, 4]. Otyłość u mężczyzn może również współwystępować m.in. z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i lipidowej, nadciśnieniem tętniczym czy obturacyjnym bezdechem sennym. Może mieć także związek ze zdrowiem seksualnym i reprodukcyjnym, w tym gospodarką testosteronową – ten temat szerzej omawiamy w dalszej części artykułu.

U kobiet profil ryzyka może wyglądać inaczej m.in. ze względu na działanie hormonów i zmiany zachodzące w kolejnych etapach życia. Otyłość może mieć znaczenie m.in. dla zdrowia metabolicznego i sercowo-naczyniowego, płodności czy przebiegu ciąży.

Znaczenie ma jednak nie sama płeć, ale cały obraz zdrowia: wiek, obwód pasa, ciśnienie tętnicze, stężenie glukozy i lipidów, sen, aktywność fizyczna, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, przyjmowane leki i choroby współistniejące. Dlatego dwóch mężczyzn o podobnym BMI może mieć inny profil ryzyka i inne potrzeby związane z leczeniem.

Przeczytaj także: Otyłość u kobiet – specyfika i wyzwania zdrowotne

Hormony a otyłość u mężczyzn – co warto wiedzieć?

Hormony płciowe wpływają m.in. na skład ciała, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i masę mięśniową. W literaturze opisano dwukierunkowy związek między otyłością u mężczyzn a obniżonym stężeniem testosteronu: nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może wpływać na gospodarkę hormonalną, a zaburzenia hormonalne mogą z kolei wiązać się z niekorzystnymi zmianami składu ciała, czyli podwyższoną zawartością tkanki tłuszczowej [1, 3].

Mechanizm tej zależności jest złożony. Znaczenie mogą mieć m.in. zmiany w funkcjonowaniu osi hormonalnej regulującej produkcję testosteronu oraz procesy zachodzące w tkance tłuszczowej. Szczególne znaczenie przypisuje się otyłości brzusznej i większej ilości tkanki tłuszczowej trzewnej. Nie oznacza to jednak, że każdy mężczyzna chorujący na otyłość ma niedobór testosteronu ani że niski poziom testosteronu jest przyczyną otyłości.

Co więcej, pojedynczy wynik badania nie wystarcza do rozpoznania niedoboru testosteronu. Jego stężenie może zmieniać się m.in. w zależności od pory dnia i stanu zdrowia, dlatego wyniki powinny być interpretowane przez lekarza razem z występującymi objawami i – jeśli jest taka potrzeba – innymi badaniami.

Jeśli zauważasz u siebie np. wyraźny spadek libido, zaburzenia erekcji, przewlekłe zmęczenie, zmniejszenie siły lub masy mięśniowej czy problemy z płodnością, warto powiedzieć o tym lekarzowi. Takie objawy mogą mieć różne przyczyny i same w sobie nie świadczą o niedoborze testosteronu. Lekarz może zdecydować, czy w danej sytuacji wskazana jest dalsza diagnostyka.

Czy leczenie otyłości różni się u kobiet i mężczyzn?

Podstawowe metody leczenia otyłości są podobne u kobiet i mężczyzn, a o ich wyborze nie decyduje sama płeć. Znaczenie mają przede wszystkim stopień zaawansowania choroby, występujące powikłania, wcześniejsze próby leczenia, stan zdrowia i indywidualne potrzeby. Płeć i związane z nią czynniki – np. gospodarka hormonalna czy zdrowie reprodukcyjne – mogą być jednak jednym z elementów uwzględnianych przy planowaniu postępowania. Leczenie może obejmować zmianę sposobu odżywiania i codziennych nawyków, aktywność fizyczną, wsparcie psychologiczne, a w określonych sytuacjach także farmakoterapię lub chirurgię bariatryczną. Decyzje dotyczące leczenia warto podejmować wspólnie z lekarzem.

Dla wielu mężczyzn pierwszym krokiem nie musi być duża zmiana. Może nim być zmierzenie obwodu pasa, wykonanie podstawowych badań, przyjrzenie się jakości snu albo rozmowa z lekarzem o tym, co zmieniło się w ostatnich latach. Celem leczenia otyłości nie jest wyłącznie mniejsza liczba na wadze, ale przede wszystkim długoterminowe zdrowie i ograniczanie ryzyka powikłań.

Zobacz także: Leczenie otyłości – możliwe metody i dalsze kroki

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem?

Nie trzeba czekać na pojawienie się powikłań. Jeśli BMI lub obwód pasa są podwyższone, wyniki badań się pogarszają, chrapiesz i budzisz się niewyspany, masz podwyższone ciśnienie albo po kolejnych próbach redukcji masa ciała wraca, warto potraktować to jako sygnał do konsultacji. Lekarz może ocenić stan zdrowia, zlecić potrzebne badania i omówić dostępne możliwości postępowania.

Sprawdź: Znajdź lekarza zajmującego się leczeniem otyłości

FAQ

Czy mężczyźni częściej mają otyłość brzuszną?

U mężczyzn częściej obserwuje się gromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha i większy udział tłuszczu trzewnego. Nie jest to jednak reguła dotycząca każdego mężczyzny.

Czy BMI interpretuje się inaczej u kobiet i mężczyzn?

U dorosłych podstawowe progi BMI są takie same, ale BMI nie pokazuje rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Dlatego warto uwzględniać także obwód pasa, WHtR i ogólny stan zdrowia.

Jaki obwód pasa u mężczyzny powinien skłonić do konsultacji?

Według kryteriów stosowanych przez PTLO u mężczyzn pochodzenia europejskiego obwód pasa ≥94 cm świadczy o otyłości brzusznej [5]. Sam wynik nie opisuje jednak całego stanu zdrowia, dlatego warto interpretować go razem z BMI, WHtR, wynikami badań i innymi czynnikami zdrowotnymi.

Czy leczenie otyłości u mężczyzn zawsze wymaga leków?

Nie. Farmakoterapia może być jednym z elementów leczenia w określonych sytuacjach. O wyborze metod decyduje lekarz wspólnie z pacjentem, biorąc pod uwagę stan zdrowia, potrzeby i dotychczasowe postępowanie.

Źródła

1. Lee Y-G. i wsp. Sex Disparities in Obesity: A Comprehensive Review of Hormonal and Genetic Influences on Obesity-Related Phenotypes. Obes Rev. 2026;27(2):e70026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41024684/.
2. Sex- and Gender-Related Differences in Obesity: From Pathophysiological Mechanisms to Clinical Implications. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39000449/.
3. Clegg D.J. i wsp. The sexual dimorphism of obesity. Mol Cell Endocrinol. 2015;402:113-119. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25578600/.
4. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024, https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf [dostęp: 23.09.2026].
5. World Health Organization. Obesity and overweight. 8.12.2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight [dostęp: 23.09.2026].